در فضای رسانهای منطقه، اخبار مرتبط با عملیاتهای برونمرزی همواره با حساسیت فراوان دنبال میشوند. به همین دلیل نیز هر خبری که از ورود نیروهای نظامی یک کشور به خاک کشور دیگر حکایت داشته باشد، بدون تأیید رسمی نمیتواند به عنوان یک واقعیت قطعی پذیرفته شود. با این حال، صرف انتشار چنین ادعایی باعث شده بار دیگر نگاهها به تیپ ۶۵ نیروهای ویژه هوابرد ارتش یا همان «نوهد» دوخته شود؛ یگانی که سالهاست به عنوان یکی از حرفهایترین نیروهای عملیات ویژه خاورمیانه شناخته میشود.
تیپ ۶۵ نوهد ریشه در دهه ۱۳۳۰ دارد و در طول دهههای گذشته مأموریتهای گوناگونی را پشت سر گذاشته است. این یگان پس از انقلاب اسلامی نیز حفظ شد و در دوران دفاع مقدس نقش مهمی در بسیاری از عملیاتهای ویژه ایفا کرد. مأموریت اصلی نوهد، اجرای عملیاتهایی است که از عهده یگانهای متعارف خارج است؛ عملیاتهایی مانند نفوذ در عمق، شناسایی ویژه، آزادسازی گروگان، مقابله با تروریسم، عملیات در مناطق کوهستانی و صعبالعبور و اجرای مأموریتهای ویژه در شرایط سخت.
آنچه نوهد را از بسیاری از یگانهای رزمی متمایز میکند، سطح آموزش نیروهای آن است. داوطلبان این یگان پس از پشت سر گذاشتن آزمونهای سنگین جسمی و روانی وارد دورههایی میشوند که از سختترین آموزشهای نظامی کشور به شمار میرود. آموزش چتربازی نظامی، عملیات هوابرد، نبرد کوهستان، بقا در شرایط دشوار، تکتیراندازی، تخریب، جنگ شهری، رزم شبانه، عملیات هلیبرن، نفوذ مخفیانه و کار با طیف گستردهای از سلاحها تنها بخشی از آموزشهایی است که نیروهای این یگان پشت سر میگذارند.
به همین دلیل نیز در بسیاری از رزمایشهای ارتش، نوهد معمولاً نخستین یگانی است که برای تصرف اهداف حساس یا نفوذ به خطوط دشمن وارد عمل میشود. مأموریت چنین نیروهایی معمولاً کوتاه، دقیق و مبتنی بر غافلگیری است و برخلاف یگانهای زرهی یا پیاده، هدف آنها اشغال سرزمین نیست، بلکه اجرای مأموریتهای ویژه با کمترین زمان ممکن است.
اگر ادعای منتشرشده درباره عملیات برونمرزی این یگان روزی از سوی منابع رسمی تأیید شود، از منظر نظامی نشاندهنده توان برنامهریزی، شناسایی، نفوذ و خروج امن نیروهای ویژه خواهد بود؛ موضوعی که در ادبیات نظامی به عنوان یکی از پیچیدهترین انواع عملیات شناخته میشود. عملیاتهای برونمرزی، بهویژه در مناطق کوهستانی و مرزی، نیازمند اطلاعات دقیق، هماهنگی گسترده، پشتیبانی مناسب و آموزش بسیار بالا هستند.
در سالهای گذشته نیز بارها نیروهای مسلح ایران اعلام کردهاند که امنیت مرزهای غرب و شمال غرب کشور را با حساسیت ویژه دنبال میکنند. حضور گروههای مسلح ضدایرانی در بخشهایی از شمال عراق همواره یکی از دغدغههای امنیتی تهران بوده و در مقاطع مختلف، اقدامات نظامی و دیپلماتیک برای مقابله با این تهدیدها انجام شده است.
با این وجود، میان «حفظ امنیت مرزها» و «اجرای عملیات نفوذ برونمرزی» تفاوت قابل توجهی وجود دارد و به همین دلیل، هرگونه ادعا درباره چنین عملیاتهایی نیازمند تأیید رسمی است.
از منظر نظامی، اگر روزی مشخص شود چنین عملیاتی واقعاً انجام شده، میتوان آن را نشانهای از توان بالای نیروهای ویژه ایران در اجرای مأموریتهای پیچیده دانست، اما این موضوع بهتنهایی به معنای نتیجهگیری درباره وضعیت کلی یک جبهه یا روند یک جنگ فرضی نیست. ارزیابی کنترل یک جبهه زمینی نیازمند مجموعهای از شاخصهای عملیاتی، اطلاعات میدانی و دادههای مستقل است و نمیتوان تنها بر پایه یک خبر یا یک عملیات احتمالی درباره آن قضاوت کرد.
با وجود این، آنچه تقریباً میان کارشناسان نظامی اتفاق نظر وجود دارد، جایگاه ویژه تیپ ۶۵ نوهد در ساختار رزمی ارتش جمهوری اسلامی ایران است. این یگان طی دهههای گذشته همواره یکی از آمادهترین نیروهای واکنش سریع ارتش بوده و حضور آن در رزمایشهای بزرگ داخلی نشان داده که همچنان بخش مهمی از توان عملیات ویژه کشور را تشکیل میدهد.
فارغ از صحت یا نادرستی خبر منتشرشده، نام نوهد همچنان یادآور یکی از حرفهایترین یگانهای عملیات ویژه ایران است؛ یگانی که اعتبار آن نه به شایعات فضای مجازی، بلکه به سالها آموزش سخت، تجربه عملیاتی و آمادگی برای اجرای مأموریتهایی وابسته است که معمولاً کمتر درباره جزئیات آنها اطلاعرسانی میشود. اگر در آینده ارتش جمهوری اسلامی ایران یا منابع رسمی جزئیاتی درباره این ادعا منتشر کنند، آن زمان میتوان با استناد به اطلاعات تأییدشده، درباره ابعاد واقعی و اهمیت احتمالی آن قضاوت دقیقتری ارائه داد.
اگرچه تا زمان نگارش این گزارش، ادعای عملیات برونمرزی تیپ ۶۵ نوهد از سوی منابع رسمی تأیید نشده است، اما انتشار چنین اخباری همزمان با بحثهای چند ماه اخیر درباره سناریوهای احتمالی درگیری زمینی مستقیم میان ایران و آمریکا، بار دیگر توجه تحلیلگران نظامی را به نقش نیروهای ویژه ارتش جلب کرده است. در اغلب سناریوهایی که اندیشکدههای نظامی غربی درباره یک درگیری احتمالی با ایران منتشر کردهاند، تقریباً اجماع وجود دارد که هرگونه عملیات زمینی علیه ایران، بهویژه در مناطق مرزی غرب و شمالغرب، با چالشهای بسیار سنگینی روبهرو خواهد شد. جغرافیای کوهستانی، گستردگی مرزها، حضور یگانهای واکنش سریع ارتش، نیروهای سپاه و شبکه گسترده پشتیبانی، از عواملی هستند که هر عملیات زمینی را به مأموریتی پیچیده و پرهزینه تبدیل میکنند.
در چنین سناریوهایی، نیروهای ویژه مانند تیپ ۶۵ نوهد معمولاً در خط مقدم قرار میگیرند. مأموریت این یگانها نه تصرف سرزمین، بلکه اجرای عملیاتهای شناسایی، کمین، نفوذ در عمق، شکار فرماندهان، هدایت آتش، انهدام مراکز فرماندهی و ایجاد اختلال در آرایش دشمن است. تجربه جنگهای مدرن از افغانستان و عراق گرفته تا اوکراین نشان داده است که نیروهای عملیات ویژه میتوانند پیش از ورود یگانهای اصلی، روند نبرد را تحت تأثیر قرار دهند.
منبع: تابناک
